Araç klimasının yeterince soğutmaması, çoğu sürücünün doğrudan klima gazının bittiğini düşünmesine neden olur. Ancak klima gazı normal şartlarda düzenli olarak tüketilen bir sıvı değildir; eksilme genellikle kaçak, bakım eksikliği veya sistemdeki bir arızaya işaret eder.
Otomobillerde klima gazı, kabin içerisindeki havanın soğutulmasını sağlayan kapalı devre klima sisteminin temel bileşenidir. Kompresör, kondenser, kurutucu filtre, genleşme valfi ve evaporatör arasında dolaşan bu gaz, ısıyı kabinden uzaklaştırarak serin hava üretilmesine yardımcı olur. Bu nedenle klima gazı seviyesinin doğru olması, özellikle sıcak havalarda sürüş konforu ve güvenliği açısından önem taşır.
Birçok sürücü, klima gazının motor yağı veya cam suyu gibi belirli aralıklarla mutlaka değiştirilmesi gerektiğini düşünür. Oysa modern araçların klima sistemleri kapalı devre olarak tasarlanır. Sistem sağlam ve kaçaksız olduğu sürece gazın kısa aralıklarla eksilmesi beklenmez. Bu nedenle klima gazı ne zaman değiştirilir sorusunun tek bir takvim yanıtı yoktur. Gaz değişimi veya dolumu, çoğunlukla soğutma performansında düşüş, kaçak şüphesi ya da klima sistemi üzerinde gerçekleştirilen bir onarım sonrasında yapılır.
Klima gazı, sistem içerisindeki borular ve bağlantılar arasında dolaşır. Boru hatlarında, kompresör keçelerinde, bağlantı noktalarında veya evaporatör bölgesinde oluşan küçük kaçaklar zaman içinde gaz seviyesinin azalmasına yol açabilir. Bazı kaçaklar gözle görülmeyecek kadar küçük olduğundan, araç uzun süre çalışmaya devam etse bile klima performansı yavaş yavaş düşer.
Esnek hortumlar, contalar ve bağlantı elemanları yıllar içinde sıcaklık değişimleri, titreşim, yol koşulları ve kimyasal etkiler nedeniyle özelliğini kaybedebilir. Ayrıca kaza, ön tampon hasarı veya taş çarpması gibi dış etkenler kondenserin zarar görmesine neden olabilir. Klima gazı eksilmesinin temel nedeni çoğu zaman doğal tüketim değil, bu tür sızıntılardır.
Klima gazı eksildiğinde ilk fark edilen belirti genellikle soğutma performansındaki düşüştür. Klima çalışıyor, fan üflüyor ancak kabin yeterince serinlemiyorsa gaz seviyesi olması gerekenden düşük olabilir. Bununla birlikte her soğutmama problemi gaz eksikliğinden kaynaklanmaz. Fan motoru, kompresör, polen filtresi, elektrik devresi ve sıcaklık sensörleri de benzer şikâyetlere yol açabilir.
Klima açıkken havalandırma kanallarından gelen hava hafif serinliyor ancak kısa sürede etkili bir soğutma oluşmuyorsa klima gazı kontrol edilmelidir. Özellikle dış hava sıcaklığı yüksekken performansın belirgin şekilde azalması, sistemdeki gaz miktarının düşük olduğuna işaret edebilir. Ancak kesin teşhis için yalnızca üflenen havanın sıcaklığına bakmak yeterli değildir.
Sağlıklı bir klima sistemi, motor çalıştıktan ve klima devreye girdikten kısa süre sonra soğuk hava üretmeye başlar. Soğutmanın geç başlaması, zaman zaman kesilmesi veya rölantide ve hareket halinde farklı performans göstermesi, gaz seviyesi ya da kompresör basıncıyla ilgili bir sorun olduğunu gösterebilir.
Klima kompresörü devreye girdiğinde hafif bir çalışma sesi duyulabilir. Fakat metalik sürtünme, sürekli tıkırtı veya normalden yüksek uğultu varsa sistem kontrol edilmelidir. Düşük gaz seviyesi, kompresörün yeterli yağlanamamasına ve zorlanmasına neden olabilir. Bu durumda yalnızca klima gazı eklemek yerine kompresörün ve yağ seviyesinin de incelenmesi gerekir.
Klima gazı tek başına çoğu zaman gözle görülmez. Ancak sistemde dolaşan klima yağı, kaçak bulunan bölgelerde nemli veya yağlı bir iz bırakabilir. Kondenser çevresinde, kompresör bağlantılarında ve hortum ek yerlerinde bu tür izler görülmesi kaçak şüphesini güçlendirir. Sürücünün bu bölgelere müdahale etmeden profesyonel servisten destek alması gerekir.
Günlük kullanımda klima gazı dolumu ve klima gazı değişimi ifadeleri birbirinin yerine kullanılabilmektedir. Teknik açıdan ise bu iki işlem farklıdır. Klima gazı dolumunda sistemde mevcut olan gazın miktarı kontrol edilir ve eksikse uygun gaz eklenir. Klima gazı değişiminde ise sistemdeki mevcut soğutucu gaz özel servis cihazıyla geri toplanır, vakumlama yapılır, kaçak kontrol edilir ve üreticinin belirlediği miktarda yeni gaz doldurulur.
Sistemde yalnızca küçük bir eksilme varsa bazı servisler tamamlayıcı dolum yapabilir. Ancak gazın cinsi bilinmiyorsa, sistem açıldıysa, büyük bir onarım yapıldıysa veya gaz seviyesi ciddi biçimde azaldıysa komple boşaltma ve yeniden dolum daha doğru bir yaklaşımdır. Farklı gaz türlerinin karıştırılması klima sistemine zarar verebilir.
Otomobiller için tüm modelleri kapsayan kesin bir klima gazı değiştirme süresi bulunmaz. Bazı araçlar yıllarca gaz seviyesi düşmeden çalışabilirken, bazı araçlarda hortum veya conta sorunları nedeniyle daha erken müdahale gerekebilir. Bu nedenle yalnızca aracın yaşı ya da kilometresi dikkate alınmamalıdır.
Genel bakım sırasında klima sisteminin performansının kontrol edilmesi yararlıdır. Özellikle yaz mevsimi öncesinde klima açıldığında yeterince soğutmuyorsa veya sistemden farklı sesler geliyorsa servise başvurulmalıdır. Klima gazını belirli bir kilometrede, herhangi bir belirti bulunmadan değiştirmek her araç için gerekli değildir.
Profesyonel klima servisi, yalnızca sisteme bir kutu gaz eklemekten ibaret değildir. İlk adımda aracın kullandığı soğutucu gaz türü ve üretici tarafından belirlenen dolum miktarı tespit edilir. Bu bilgiler genellikle kaput altındaki etikette, kullanım kılavuzunda veya servis veri tabanında bulunur.
Servis teknisyeni öncelikle klima sisteminin genel durumunu inceler. Kompresörün devreye girip girmediği, fanların çalışması, hortumların durumu ve bağlantı noktalarında kaçak belirtisi olup olmadığı kontrol edilir. Elektriksel bir arıza varsa gaz dolumu yapılmadan önce bu sorun giderilmelidir.
Sistemdeki mevcut gaz, uygun klima servis cihazıyla geri toplanır. Bu işlem hem çevreyi korumak hem de sistemde ne kadar gaz kaldığını belirlemek için önemlidir. Soğutucu gazın atmosfere bırakılması çevre açısından zararlı olduğu gibi mevzuata da aykırı olabilir.
Sistem boşaltıldıktan sonra vakumlama yapılır. Vakum işlemi, klima devresindeki hava ve nemin uzaklaştırılmasını sağlar. Nem sistem içerisinde kaldığında korozyon oluşabilir, genleşme valfi etkilenebilir ve kompresör zarar görebilir. Vakumun korunup korunmadığı gözlemlenerek büyük kaçaklar hakkında fikir edinilebilir. Gerekli durumlarda ultraviyole boya, elektronik kaçak dedektörü veya azot testi kullanılabilir.
Kaçak bulunmadığı veya kaçak onarıldığı doğrulandıktan sonra araca uygun soğutucu gaz, üreticinin belirlediği gramajda doldurulur. Klima sistemlerinde gaz miktarı göz kararı belirlenmemelidir. Eksik dolum yetersiz soğutmaya, fazla dolum ise yüksek basınca ve kompresör hasarına yol açabilir. Sistem açıldıysa uygun miktarda klima yağı da eklenmesi gerekebilir.
İşlem tamamlandıktan sonra klima farklı fan kademelerinde ve motor devirlerinde test edilir. Hava çıkış sıcaklığı, yüksek ve düşük basınç değerleri, kompresörün devreye girme durumu ve fan çalışması kontrol edilir. Böylece yapılan dolumun tek başına yeterli olup olmadığı anlaşılır.
Otomobillerde kullanılan klima gazı türü model yılına ve üretici tercihine göre değişebilir. Daha eski ve birçok mevcut araçta R134a gazı kullanılırken, yeni nesil araçların önemli bir bölümünde çevresel etkileri daha düşük olan R1234yf gazı tercih edilmektedir. Bu iki gaz aynı değildir ve birbirlerinin yerine gelişigüzel kullanılamaz.
Aracın hangi gazı kullandığı mutlaka servis etiketi veya üretici teknik bilgileri üzerinden doğrulanmalıdır. Yanlış gaz kullanılması, klima basınçlarının bozulmasına, soğutma performansının düşmesine ve sistem parçalarının zarar görmesine neden olabilir. Bu nedenle klima gazı dolumu sırasında ürünün ambalajına değil, aracın teknik gereksinimine göre hareket edilmelidir.
Araba kliması soğutmuyor şikâyeti her zaman gaz eksikliği anlamına gelmez. Tıkalı polen filtresi, kabine giren hava miktarını azaltır ve klima yeterince çalışmıyormuş hissi yaratabilir. Kirli evaporatör yüzeyi de hava akışını olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle klima performansı değerlendirilirken filtre ve hava kanalları da kontrol edilmelidir.
Polen filtresinin değişim aralığı aracın kullanım koşullarına göre farklılık gösterir. Tozlu, yoğun trafikli veya polenli bölgelerde kullanılan araçlarda filtre daha kısa sürede kirlenebilir. Filtre değişimi, klima gazı dolumunun yerine geçmez; ancak sağlıklı hava akışı ve kabin konforu için klima bakımının önemli bir parçasıdır.
Klima gazı azalmış bir araç kısa süreli olarak kullanılabilir; ancak klima sistemini uzun süre zorlamak doğru değildir. Gaz seviyesi çok düştüğünde kompresör yeterli soğutma ve yağlama koşullarında çalışmayabilir. Bazı araçlarda basınç sensörü kompresörü korumak için sistemi devre dışı bırakır. Bazı durumlarda ise kompresör çalışmaya devam ederek daha ciddi bir arızaya zemin hazırlayabilir.
Klima yeterince soğutmuyor, kompresör sık sık devreye girip çıkıyor veya sistemden anormal sesler geliyorsa klima kapatılmalı ve araç en kısa sürede kontrol ettirilmelidir. Bu yaklaşım, basit bir gaz eksikliğinin pahalı bir kompresör arızasına dönüşmesini önleyebilir.
Klima gazı ne zaman değiştirilir? sorusunun en doğru yanıtı, aracın klima sisteminde eksilme veya arıza tespit edildiğinde şeklindedir. Klima gazı normal koşullarda belirli bir takvimle tüketilmez. Soğutma performansının azalması, bağlantı noktalarında yağlı izler, kompresör sesleri ve düzensiz çalışma gibi belirtiler dikkate alınmalıdır.
En güvenli yöntem, klima sisteminin uzman bir otomotiv servisi tarafından basınç, kaçak ve gaz miktarı açısından kontrol edilmesidir. Doğru gaz türünün kullanılması, uygun gramajda dolum yapılması ve vakumlama işleminin ihmal edilmemesi klima sisteminin verimli çalışmasını sağlar. Düzenli filtre bakımı ve erken arıza tespitiyle hem sürüş konforu korunur hem de yüksek onarım maliyetlerinin önüne geçilebilir.